Beschrijving
बर्याच काळापासून आपण असा विश्वास ठेवला की चेतना ही एक खाजगी गोष्ट आहे, जी प्रत्येक व्यक्तीच्या डोक्यातच राहते. एक प्रकारची बंद खोली, एक वैयक्तिक ज्योत जी फक्त आपल्या अंतर्गत जगाला प्रकाशमान करते. मात्र आज काहीतरी बदलत आहे. सामूहिक वर्तनावरील वैज्ञानिक संशोधन, सामाजिक मज्जासंस्थेतील शोध, वितरित मनाच्या समकालीन सिद्धांत आणि अगदी ध्यानाधारित परंपरांमधील काही अंतर्दृष्टीही वेगळीच कथा सांगत आहेत: कदाचित चेतना फक्त ‘माझी’ किंवा ‘तुझी’ नसते. कदाचित ती आपल्या शरीराच्या सीमेवर सुरू होऊन संपत नाही. कदाचित, त्याऐवजी, एक मोठी जागा आहे ज्यात आपण बुडलेले आहोत, एक सामायिक प्रदेश जिथे आपले विचार, भावना आणि धारणा वेगळे नसून, खोलवर गुंतलेले आहेत. आणि ही जागा विखुरलेल्या क्षेत्रासारखी आहे, काहीतरी जे विद्युतचुंबकीय क्षेत्र किंवा गुरुत्वाकर्षण क्षेत्राप्रमाणे आपल्याला वेढते आणि व्यापते. आपण ते पाहू शकत नाही, जसे आपण गुरुत्वाकर्षण पाहू शकत नाही, तरीही आपण त्याचे परिणाम अनुभवतो. आपण त्याला स्पर्श करत नाही, जसे आपण रेडिओ तरंग स्पर्श करत नाही, तरीही आपण त्यांच्या प्रभावांमध्ये सतत बुडलेले असतो. सर्व काही सूचित करते की एक चेतनेचे क्षेत्र आहे: एक सूक्ष्म, विस्तृत क्षेत्र जे कोणाचेही नाही परंतु सर्वांना आधार देते. जेव्हा दोन व्यक्ती नात्यात येतात, तेव्हा ते फक्त दोन मनांची भेट नसते: ते या क्षेत्राचे स्थानिक सक्रियकरण असते. काहीतरी प्रकाशमान होते, घनदाट होते, आकार घेते. यामुळेच काही संभाषणे ‘स्वतःसाठी विचार करतात’ असे वाटते, काही खोलगट खोलीत विशिष्ट ऊर्जा ‘कंपित’ असते, आणि खोलपणे जोडलेल्या गटांना गटातील वैयक्तिक घटकांच्या एकूण बेरीजेपेक्षा जास्त बुद्धिमत्ता उपलब्ध होते.
आपण या चैतन्य क्षेत्राची कल्पना एका महान महासागरासारखी करू शकतो. एक अदृश्य महासागर, परंतु त्याच्या परिणामांमध्ये वास्तविक, सर्वकाही व्यापून ठेवणारा आणि आपल्यापैकी प्रत्येकातून वाहणारा. या महासागरात, आपली वैयक्तिक चेतना स्वतंत्र घटक नाहीत: त्या तरंग आहेत. असे तरंग जे उगवतात, आकार घेतात, वर येतात आणि विरघळतात, इतर तरंगांसाठी जागा सोडून जातात. प्रत्येकाची स्वतःची रूपरेषा, स्वतःची लय, स्वतःची उंची असते, जसे आपल्यापैकी प्रत्येकाचा इतिहास, व्यक्तिमत्व, जग अनुभवण्याची पद्धत असते. परंतु सर्व लाटा एकाच समुद्राच्या आहेत. त्यापैकी कोणतीही त्याबाहेर अस्तित्वात नाही.
या प्रकारे चेतनेबद्दल विचार करणे म्हणजे आपल्या वैयक्तिकतेचा नकार करणे नाही, तर त्याला एका व्यापक संदर्भात पाहणे होय. जसे एखादी लाट फक्त समुद्राच्याच पाण्यापासून बनलेली असल्यामुळे आपली ओळख गमावत नाही, तसे आपण एखाद्या महान गोष्टीचा भाग आहोत हे ओळखल्यावर आपले अस्तित्व हरवत नाही.
दुसरी प्रतिमा आम्हाला याच रहस्याकडे दुसऱ्या कोनातून पाहण्यास मदत करू शकते: ती म्हणजे रेडिओ तरंग. चला असे समजूया की एक मोठा, नेहमी सक्रिय असलेला प्रसारक आहे जो माहिती, अंतर्दृष्टी आणि शक्यता यांचा अखंड प्रवाह प्रसारित करतो. एकच, कडक संदेश नाही, तर वारंवारतेची एक श्रेणी, जणू संभाव्यतांचा एक गट जो अवकाश व्यापून आहे. आणि चला मानवी मेंदूंना सुसंयोजित घटक म्हणून कल्पूया. ते प्राप्त करतात, डिकोड करतात, भाषांतर करतात. परंतु प्रत्येकजण ते स्वतःच्या पद्धतीने करतो, वेगळ्या संवेदनशीलतेने आणि प्राप्तिकरणाच्या गुणवत्तेने.
हे पुस्तक त्यांच्यासाठी आहे जे विचार करतात की माणसे एकटी नसताना कशी कार्य करतात. त्यांच्यासाठी जे जाणवते की आयुष्याच्या सर्वात तीव्र क्षणांत काहीतरी उघडते, काहीतरी फिरते, काहीतरी विस्तारते. त्यांच्यासाठी जे गृहित धरतात की चेतना ही मिळवण्यासाठीची वस्तू नाही, तर सामावण्याची प्रक्रिया आहे. जर हे खरं असेल की आपण एका महान वस्त्रातील गाठी आहोत, तर कदाचित ते पाहायला शिकण्याची वेळ आली आहे. आणि, सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे, ते जगायला शिकण्याची. कारण तेच त्या सामायिक अवकाशात आहे, जिथे आपण खऱ्या अर्थाने मानव बनतो.